Het dillema van structuur

Bijna overal waar ik gewerkt heb is “structuur” en discussie. En dan bedoel ik hier de strakke structuur met dagprogramma’s en vaste tijden. Met name gericht op mensen met autisme. Soms roept het weerstand op bij een team, maar ook bij de cliënt zelf. Maar wat maakt dan dat het soms zo moeilijk is?

Je kunt geen vaste tijdstippen bieden; het kan zomaar zijn dat er onverwachts iets tussendoor komt. In hoeverre moet alles wijken voor hem? Krijgen anderen dan niet veel minder aandacht?

Als je geen tijdstip kunt bieden, biedt dan een volgorde aan. Gebruik bijv. picto’s en zeg dat hij kan gaan tekenen als de picto ervoor (wandelen) klaar is. Maak het “klaar” duidelijk door samen met de cliënt de picto er af te halen. Gebruik eventueel een time-timer. Voor sommige cliënten is dit voldoende, anderen hebben echt behoefte aan een tijdstip. Als je een tijd afspreekt moet je je hier ook aan houden. Half 4 is ook echt half 4 en geen 10 over half 4. Die half 4 is de houvast en dus veiligheid van de cliënt. En ja, alles moet dan wijken vind ik. Doe je dit niet, is de kans aanwezig dat de cliënt van streek raakt. Om dit te voorkomen zou je nog kunnen benoemen “Ik kom tussen half 4 en kwart voor 4”, dan heb je meer speling. En ja, de cliënt krijgt misschien hierdoor meer aandacht dan anderen. Maar bedenk je dat als je de structuur niet handhaaft er “probleem gedrag” kan optreden en bij lege ruimtes ook uit verveling. En dat is juist vervelend voor de anderen. Daarnaast moet je vaak reageren op dit ‘probleemgedrag’ wat er voor zorgt dat de cliënt zonder zijn programma ook aandacht kan afdwingen. Dan kun je beter positieve aandacht geven in een activiteit dan negatieve aandacht.

Moet hij perse nu fietsen als hij niet wil? In hoeverre dwing je hem te doen wat op zijn programma staat als hij dit niet wilt? Gaat dit niet tegen autonomie van de cliënt in?

Dat verschilt per persoon. In het algemeen zou ik zeggen ‘ja’ . Want ook al wil de cliënt zelf kiezen, bedenk dat iemand met autisme dit vaak niet aan kan. Hij zit in een strijd tussen willen en niet kunnen. Eigenlijk pest je de cliënt meer door de activiteit te annuleren of veranderen omdat zijn hele duidelijkheid en veiligheid dan weg is. Bedenk dan dat jij de regie hebt, ook al gaat dit soms tegen je gevoel in. Wat ik vaak mee heb gemaakt is dat de cliënt ook altijd (soms met weerstand) doet wat je vraagt, omdat die behoefte van duidelijkheid dan vervuld wordt. Om te voorkomen dat een cliënt iets moet doen wat hij niet wil zou je ook 2 picto’s kunnen ophangen, dat kan hij kiezen tussen deze twee.

Keuzes kunnen veel stress veroorzaken bij iemand met autisme omdat er gepieker kan ontstaan over de gevolgen van de activiteit welke de cliënt niet kan inschatten omdat verbeelding moeilijk is. Dat gepieker moet je iemand besparen omdat het in zijn hoofd onrustig kan worden. Hij kan niet inschatten of er veel of weinig prikkels gaan komen, wie er bij de activiteit aanwezig zijn en welke vaardigheden hij nodig heeft. Het is dan aan de begeleider om dit in evenwicht te begeleiden.

Hij is net zo lekker bezig met kleuren, moet ik nu stoppen met de activiteit omdat er wat anders op zijn programma staat?

Als dit op tijdafspraak is gemaakt; ja. Je kunt altijd samen met hem later nogmaals het kleuren inplannen. Doe dit dan door max. 3 activiteiten per keer in te plannen zodat je daarna nog aan de wens van de cliënt kunt voldoen.